دیده بان حقوق بین الملل، آخرین اخبار، اسناد، مقالات و گزارش های حقوق بین الملل را در دیده بان بخوانید.      
کد خبر: ۶۰
تاریخ انتشار: ۱۵ شهريور ۱۳۹۱ - ۰۵:۲۳
نچه که برای جامعه بشریت مسلم است ، پذیرفتن حقیقت تلخ جنگ و اثار ناشی از ان در طول دوره های زندگی بشریت است که قربانیان زیادی از خود به جای گذارده و با وجود اسناد و قراردادها و مراجع بین المللی صالح به رسیدگی اما باز هم شاهد وقوع مخاصمات مسلحانه بین المللی هستیم و قربانیان این جنگ ها بیشتر غیر نظامیان هستند تا افراد نظامی حاضر در میدان جنگ.
رفتار با غیر نظامیان در مخاصمات مسلحانه
فهرست مطالب
عنوان                                                                                      
بخش اول – اشنایی با کنوانسیون های ژنو 
فصل اول _ حقوق بین الملل بشر دوستانه
فصل دوم_ پیشینه کنوانسیون های ژنو 
بخش دوم_ بررسی کنوانسیون چهارم ژنو
فصل اول_ غیر نظامیان در مخاصمات مسلحانه
فصل دوم_ کنوانسیون چهارم ژنو
نتیجه گیری
منابع



مقدمه 
انچه که برای جامعه بشریت مسلم است ، پذیرفتن حقیقت تلخ جنگ و اثار ناشی از ان در طول دوره های زندگی بشریت است که قربانیان زیادی از خود به جای گذارده و با وجود اسناد و قراردادها و مراجع بین المللی صالح به رسیدگی اما باز هم شاهد وقوع مخاصمات مسلحانه بین المللی هستیم و قربانیان این جنگ ها بیشتر غیر نظامیان هستند تا افراد نظامی حاضر در میدان جنگ.
از این رو در این پژوهش بر ان شدیم تا به معرفی وبررسی وضعیت حقوقی غیر نظامیان که اکثریت قربانیان مخاصمات مسلحانه را تشکیل می دهند بپردازیم تا زمینه را برای تاکید بیشتر بر وجود اسناد بین المللی که برای پیش گیری از مخاصمات مسلحانه وجود دارند برای مخاطبان ، فراهم کنیم.
از انجا که مخاصمات مسلحانه تحت مجموعه حقوق بشر دوستانه بررسی می شود ، سعی بر ان شده به معرفی این رشته از حقوق و تمایز ان با حقوق بشر بپردازیم.
نظر به اینکه هر سخن حقوقی را باید با مدرک وسند اثبات کرد اساس و بنای این پژوهش بر کنوانسیون های چهارگانه ژنو 1949 می باشد چرا که این سند در حمایت از غیر نظامیان در مخاصمات مسلحانه از مهمترین اسناد حقوق بین الملل بشر دوستانه می باشد، هر چند توسل به زور در منشور سازمان ملل ممنوع شده است اما تجهیز به اسناد و مدارک حقوقی برای احقاق حق از قربانیان ضروری می نماید چرا که هیچ تضمینی برای عدم وقوع جنگ در روابط بین دول وجود ندارد و پیشینه ی وقایع صورت گرفته در اقصی نقاط جهان از جمله عراق و افغانستان و جمهوری دموکراتیک کنگو و ...موید این مطلب می باشد.
سوال اصلی که در این پژوهش ، با تاکید بر عنوان ان در پی پاسخ دادن به انها می باشیم عبارت است از:
ایا مقررات کنوانسیون ژنو در پاسخ گویی به نیاز حمایت از غیر نظامیان جامع می باشد؟
سوالات فرعی
غیر نظامیان با چه افرادی اطلاق می شود؟
وضعیت غیر نظامیان در کدام دوره از دوره های روابط دول از حیث مخاصمات مسلحانه بررسی شده و مورد حمایت قرار می گیرد؟ دوره قبل از جنگ ، دوره زمان جنگ یا دوره پس از جنگ؟
ایا کنوانسیون های ژنو برای متخلفان ضمانت اجرا یی تعیین کرده است؟
فرضیه ها:
-بنا به انچه که تمامی مردم اطلاع دارند غیر نظامیان شامل افرادی است که در جبهه جنگ حضور ندارند از جمله زنان و کودکان و سالمندان .
- به نظر میرسد که کنوانسیون های چهارگانه ژنو به صورت جامعی برای حمایت از غیر نظامیان و ترغیب دولت ها به حمایت از انان کافی است.
پژوهش در دست دردو بخش و چهارفصل تنظیم شده است که سعی بر ان بوده تا حدی مختصر ، وضعیت غیر نظامیان در مخاصمات مسلحانه را ارائه کنیم.
در بخش اول به اشنایی با کنوانسیون های ژنو پرداخته شده است. در فصل اول، به پیشینه کنوانسیون های ژنوپرداخته ایم و در فصل دوم به معرفی حقوق بین المل بشر دوستانه پرداخته ایم چرا که عنوان این پژوهش یکی از زیر شاخه های درس مخاصمات مسلحانه است و مطالب این رشته از حقوق و منابع ان در حقوق بشر دوستانه بررسی می شود.
در بخش دوم سعی شده فقط کنوانسیون چهارم ژنو اورده شده چرا که با تاکید برعنوان پژوهش کنوانسیون چهارو ژنو در برگیرنده حمایت از غیر نظامیان به طور خاص می باشد. در فصل اول به تعریف و معرفی غیر نظامیان به طور خاص و درفصل دوم کنوانیون چهارم ژنو بررسی می شود و در پایان هم نتیجه گیری مطالب ارائه می گردد. 









بخش اول _ اشنایی با کنوانسیون های ژنو
" کنوانسیون ژنو یا پیمان ژنو، پیمانی است که بین کشورهای امضا کننده بسته شده‌است و پر اهمیت‌ترین ماده حقوق بین‌الملل بشردوستانه است. کنوانسیون ژنو مفادی را برای زمان جنگ وضع کرده است که از افرادی که دیگر در جنگ نیستند حفاظت و حمایت می‌کند. بنیان‌گذاری و گسترش کنوانسیون ژنو بر اساس تجربه‌هایی است که حکومت‌ها در دوران جنگ‌هایشان گرد آورده بودند. 
 دوازده کشور در نخستین کنفرانس در شهر ژنو موافقت می کنند که سربازانی که در جبهه زخمی شده اند را جمع آوری نمایند و به آنها کمک های پزشکی برسانند. 
کنوانسیون دوم در ژنو نشست کرد و در مفاد کنفرانس تجدید نظر شد و جمعیت های کمک رسانی و خیریه هایی که کمک های پزشکی می رسانند دعوت به همکاری شدند. 
کنواسیون سوم پس از به پایان رسیدن جنگ اول جهانی در ژنو تشکیل شد و در این کنفرانس سه نشان صلیب سرخ، نشان شیر و خورشید سرخ و نشان هلال احمر تصویب شد. در این کنفرانس مفادی به تصویب رسید که درباه اسیران جنگی بود. در این کنوانسیون نخستین بار کمیته جهانی صلیب سرخ پایه گذاشته شد که سازمان مرکزی جمع آوری اطلاعات در باره اسیران جنگی شد. 
 کنوانسیون چهارم پس از به پایان رسیدن جنگ دوم جهانی در ژنو کنفرانسی بر پا کرد. 
کنوانسیونهای چهارگانه ژنو به سال ۱۹۴۹ همگی بنحوی در بهبود سرنوشت زخمیان و مجروحان نظامی و غیر نظامی و نیز وضعیت درخصوص اسرای جنگی قواعدی بیان نموده و وضع این قواعد با توجه به تجارب حاصل از جنگ جهانی دوم بر کیفیت و بازدهی آنها موثر واقع افتاده است. 

فصل اول - حقوق بین الملل بشر دوستانه
 از انجا که مخاصمات مسلحانه در رشته حقوق بین الملل بشر دوستانه می اید و از انجا که وضعیت غیر نظامیان تحت مخاصمات مسلحانه بررسی می شود ناگزیر از معرفی مختصری از این رشته از حقوق بین الملل می باشیم. و همچنین جهت روشن تر شدن عنوان پژوهش به بررسی غیر نظامیان در حقوق بین الملل بر پایه اسناد خواهیم پرداخت و همچنین پیشینه کنوانسیون های ژنو را ارائه خواهیم کرد. 
حقوق بین الملل بشر دوستانه به مجموعه اصول و قواعدی اطلاق می شود که متکفل محدود کردن بهره گیری از زور و خشونت در مخاصمات مسلحانه بین المللی و غیر بین المللی است.این اصول و قواعد از یک سو افراد غیر نظامی و همچنین نظامیانی را که درگیر جنگ در میدان نبرد نیستند ، مورد حمایت قرار داده و از سوی دیگر محدودیت هایی را در بهره گیری از روش ها و سلاح ها در میدان جنگ مقرر می دارد. حمایت از بیماران و زخمیان در جنگ ،سرنشینان و نیروهای کشتی های حادثه دیده بر روی دریا ،اسیران جنگی ، قربانیان جنگ ها و مخاصمات بین المللی و غیر بین المللی و حتی اموال فرهنگی از جمله موضوعاتی است که حقوق بشر دوستانه بین المللی معاصر به ان می پردازد. 
حقوق بشر و حقوق بشر دوستانه به رغم تفاوت هایی تاریخی و حتی مبنایی ، هر دو حول موضوع واحدی یعنی انسان ، شکل گرفته و توسعه و تحول یافته اند. با این حال نمی توان از این واقعیت تاریخی حقوق بین الملل غفلت کرد که شکل گیری و توسعه حقوق بشر دوستانه بین الملل به لحاظ تاریخی مقدم بر حقوق بشر معاصر بوده استو این که به لحاظ مبنایی،حقوق بشر دوستانه ریشه در نوع دوستی و یا صفاتی همچون جوانمردی دارد.همچنین نمی توان این واقعیت را نادیده گرفت که حقوق بشر دوستانه به طور عمده ناظر به شرایط جنگی است ولی حقوق بشر ناظر به تمامی شرایط و اوضاع و احوال است. از تفاوت درمنابع این قلمرو انسانی نیز نباید گذشت چه اینکه منابع ما در حقوق بشر دوستانه اسنادی همچون کنوانسیون های چهارگانه ژنو (1949) و پروتکل های الحاقی ان (1977)، و منابع ما در حقوق بشر معاصر اسنادی چون منشور بین الملل حقوق بشر است.
اما با تمامی این تفاوت ها ،حقیقت ان است، چه حقوق بشر و چه حقوق بشر دوستانه  در پی تضمین حقوق بنیادین انسان ها هستند،البته یکی با توجه به شرایط و اوضاع و احوال جنگی ، و دیگری فارغ از شرایط جنگ.ماده سه مشترک بین کنوانسیون های چهارگانه ژنو ،یعنی اصل عدم تبعیض در رعایت حقوق بشر دوستانه ، به خوبی نشان می دهد که ادبیات حقوق بشردوستانه پس از کنوانسیون های چهارگانه  به سوی همان ادبیاتی پیش می رود که اعلامیه جهانی حقوق بشر در پیش گرفته است.  

فصل دوم –پیشینه کنوانسیون های ژنو
 ایده حمایت از بیماران ، زخمیان ،اسیران و غیر نظامیان در جنگ ، ایده ایست که از دیرباز در ذهن بسیاری از انسان دوستان ، مصلحان و رهبران فکری و دینی وجود داشته است. در دوره معاصر از هنری دونانت  سوئیسی به عنوان پیشتاز راه اندازی اقدامات بین المللی در این زمینه می توان نام برد که در سال 1859 در جنگ معروف سولفرینو ایده اقدامات بین المللی برای کاستن از درد و رنج بیماران و زخمیان در جنگ در ذهن او شکل گرفت . دونانت به همراه چهار تن از دوستانش "کمیته بین المللی حمایت از زخمیان را که خیلی زود به عنوان "صلیب سرخ جهانی " تغییر نام داد ، پایه گذاری کرد. در سال 1864 نمایندگان شانزده کشور اروپایی " کنوانسیون بهبود وضعیت زخمی های میدان جنگ " را تصویب کردند. این سند که از ان در زمینه حقوق بشر دوستانه به عنوان اولین کنوانسیون ژنو نام برده می شود ، متضمن اصول جهان شمول و بردبارانه در زمینه های مربوط به نژاد ، تابعیت و مذهب است . می توان گفت پایه های اولیه حقوق بشر دوستانه معاصر در این کنوانسیون ترسیم شده است.
چهار سال بعد در سال 1868 پیش نویس کنوانسیون جدیدی در راستای توسعه اصول مذکور در کنوانسیون 1864 ژنو تدوین شد.در حرکتی دیگر اعلامیه سن پترزبورگ  از کشورهامی خواهد از به کارگیری سلاح هایی که موجب درد و رنج های غیر ضروری می گردد خودداری نماید. 
از کنفرانس های 1899 و 1907 لاهه که محصول انها کنوانسیون هایی در جهت تبیین حقوق و مقررات جنگ همچنین عرفهایی در جهت منع اقداماتی از قبیل بمباران شهرهای بی دفاع و منع استفاده از گازهای سمی بود، می توان به عنوان گام های مهمی در توسعه و تحول حقوق بشر دوستانه نوین نام برد. در 1904 کنوانسیون اول ژنو مورد بازبینی قرار گرفت و در این بازنگری اقداماتی در جهت حمایت از قربانیان جنگ زمینی پیش بینی گردید. همچنین یک سال بعد مقرراتی در جهت حمایت از قربانیان جنگ در دریا به کنوانسیون مزبور اضافه شد."در 1906 کنوانسیون دوم در ژنو نشست کرد و در مفاد کنفرانس 1864 تجدید نظر شد و جمعیت های کمک رسانی و خیریه هایی که کمک های پزشکی می رسانند دعوت به همکاری شدند." 
در سال 1929 طی کنفرانسی در ژنو کنوانسیونی با مقررات موثر تری نسبت به بیماران و زخمی ها به تصویب رسید. اما نقطه عطف حقوق بشر دوستانه معاصر را می توان کنفرانس بین المللی دیپلماتیکی دانست که از اوریل تا اوت 1949 در ژنو برگزار شد و طی انها چهار کنوانسیون معروف ژنو به تصویب رسید.
"کنوانسیون اول ژنو برای بهبود شرایط زخمی ها و بیماران نظامی در میدان جنگ " (کنوانسیون اول)؛ " کنوانسیون دوم ژنو برای بهبود شرایط زخمی ها و بیماران و سرنشینان عضو نیروهای مسلح در دریا"(کنوانسیون دوم) ؛ "کنوانسیون سوم ژنو مربوط به رفتار با اسیران جنگی "(کنوانسیون سوم)  ؛" کنوانسیون چهارم ژنو مربوط به حمایت از غیر نظامیان در زمان جنگ "(کنوانسیون چهارم) 
هر چهار کنوانسیون در دوازدهم اوت 1949 به تصویب رسیدند.نکته مهم و قابل توجه و در عین حال ابتکاری تمامی این کنوانسیون ها،پیش بینی حداقل قواعد حمایتی است که در جنگ های داخلی نیز باید مورد توجه قرار گیرند. ماده سوم مشترک در این چهار کنوانسیون از نقاط عطف این اسناد بوده است که قبلا تحت موضوع رابطه حقوق بشر و حقوق بشر دوستانه به ان پرداختیم . کنوانسیون چهارگانه ژنو از اسناد لازم الاجرایی هستند که هنوز هم از مهمترین اسناد بین الملی حقوق بشردوستانه به شمار می روند. 
بخش دوم_بررسی کنوانسیون چهارم ژنو
از میان چهار کنوانسیون ژنو چون عنوان کنوانسیون چهارم مشخصا حمایت از غیر نظامیان است لذا بر ان شدیم تا به بررسی این کنوانسیون بپردازیم.
فصل اول_غیر نظامیان در مخاصمات مسلحانه
اعمال جنگی را هر کس نمی تواند انجام دهد. حقوق بین الملل (بشر) بین رزمندگان و غیر رزمندگان تفاوت قائل شده است. به موجب حقوق بین الملل فقط رزمندگان برای اعمال خصمانه (جنگی) صاحب صلاحیت هستند و طرف مقابل در برابر حمله حریف می باشد، شکی نیست که رزمندگان در قبال این وضع از حقوق مربوط به زندانیان جنگی در صورت اسارت بهره مند می گردند. اما غیر نظامیان باید ازاعمال خصمانه (جنگی) خودداری نمایند و چون درجنگ شرکت ندارند، دشمن باید حقوق انان را محترم شمارد و در غیر این صورت، یعنی در صورت اقدام به عملیات خصمانه به مجازاتهای تعیین شده در قانون جزا محکوم خواهند شد.
تفکیک مذکور در حقوق قراردادی تصریح شده است. مقدمه عهد نامه 4 لاهه مورخ 8 اکتبر 1907 یاداور می گردد که چنانچه مقررات مجری بین طرفهای درگیر و این عهدنامه چیزی پیش بینی ننموده باشد اهالی غیر نظامی و متخاصمین تحت حمایت و حاکمیت اصول حقوق بشر انطور که از عادات معمول بین ملل متمدن و قوانین بشری و اقتضائات وجدان عمومی مستفاد می شود قرار خواهند گرفت. اصول فوق الذکر( تفکیک بین رزمندگان و غیر ان ) الهام بخش کنوانسیون ژنو مورخ 12 اوت 1949 راجع به حمایت از افراد غیر نظامی در زمان جنگ نیز بوده است. 
می توان موضوع افراد مبارز و غیر مبارز را تحت سه عنوان تشریح کرد: مبارزان منظم ، مبارزان غیر منظم ، افراد غیر نظامی. 
عاملین مخاصمات مسلحانه اصولا اتباع غیر عضو نیروهای مسلح کشورهای متخاصم هستند. نتیجتا وابستگی و عضویت انان به نیروهای مسلح باید به طور کامل احراز و استقرار یابد تا از دید حقوق بین الملل توصیف عنوان " مبارزان منظم " برای انها صحیح باشد.
مواد 13 اولین و دومین عهدنامه و بند الف ماده 4 سومین عهدنامه ژنو که موید ماده اول الحاقی به عهدنامه چهارم 1907 لاهه است خصیصه مبارز را به جز اعضای نیروهای مسلح کشورهای متخاصم برای مبارزان غیر منظم به رسمیت می شناسد که عبارتند از اعضای چریکها ، گروههای داوطلب که جزو نیروهای مسلح هستند، سایر گروههای داوطلب ،اعضای جنبش های مقاومت سازمان یافته ، پارتیزان ها و بسیج ها.
اصل اساسی حاکم بر موضوع این است که نه جمعیت غیر نظامی و نه افراد غیر نظامی نباید هدف حملات قرار گیرند (بند 2 ماده 51 پروتکل شماره یک و بند 2 ماده 12 پروتکل شماره 2) ، در مقابل انها نیز نباید در مخاصمات شرکت کنند در غیر این صورت خصیصه غیر نظامی بودن خود را از دست می دهند. غیر نظامیانی که در مخاصمات شرکت نداشته باشند تحت حمایت حقوق بین الملل قرار می گیرند.
انواع حمایت های صورت گرفته از غیرنظامیان یه شرح ذیل می باشد:
حمایت فنی از افراد غیر نظامی : حمایت از افراد غیر نظامی در مرحله اول می تواند به وسیله ابزار و وسائل فنی تضمین شود: توزیع ماسکهای ضد گاز ، ساختن پناهگاه ها در برابر تهاجمات هوایی یا بمباران اتمی ، انتقال افراد به مناطق دور از نبرد و حتی یک کشور بی طرف. اما این روشها ناکافی است و تنها یک تاثیر محدود دارد . دلیل این امران است که اولا ماهیت حمله دشمن غیر قابل پیش بینی است ثانیا نوع وسائط حمل ونقلی که جهت تردد نظامی اختصاص یابد و در اولویت قرار گیرد احتمالا مشخص نیست.
حمایت حقوقی: مقررات 1899 و 1907 لاهه هر چند قواعدی در زمینه حمایت از افراد غیر نظامی است اما این قواعد کافی نیست .وقوع جنگ های جهانی اول و دوم و عملیات وحشیانه ای که در طی این جنگ ها علیه افراد غیر نظامی صورت گرفت جامعه جهانی را بلافاصله پس از جنگ بر ان داشت تا موضوع حمایت از اینگونه افراد را به طور جدی مد نظر قرار دهد. بدین منظو ر کنفرانسی در سال 1949 در ژنو تحت عنوان " کنفرانس دیپلماتیک " تشکیل شد و عهد نامه چهارم از عهدنامه های چهارگانه ژنو مصوب اوت همان سال به حمایت از افراد غیر نظامی اختصاص یافت. این عهدنامه که مشتمل بر 159 ماده است ، اکثر مواد ان در زمینه تعیین وضعیت جمیت غیر نظامی در سرزمین های اشغالی است (مواد 47 تا 135 )اما اصول بنیادین ان ازچهارچوب اشغال نظامی فراتر می رود : اجرای عهد نامه "در صورت بروز جنگ اعلان شده یا هر گونه مخاصمه مسلحانه دیگر " (بند 1 ماده 2 )، حتی اگر یکی از طرفین متخاصم به عهدنامه ملحق نشده باشد (بند 3 ماده 2 ). ممنوع بودن افراد تحت حمایت به رد تمام یا بخشی از حقوقی که عهدنامه برای انها تضمین کرده است (ماده 8 ) به عبارت دیگر اشخاص تحت حمایت به هیچ وجه نمی توانند تمام یا بخشی از حقوقی که عهدنامه برای انها تضمین کرده است را از خود سلب و ساقط کنند. نظارت بر اجرای عهدنامه از سوی یک یا چند قدرت حامی (ماده 9 ) یا ازجانب یک سازمان بین المللی تخصصی که به این منظور تشکیل شده است (ماده 11 ). اشکال حمایت تضمین شده جهت افراد غیر نظامی شامل تاسیس مناطق  و اماکن بهداشتی و تامینی ( ماده 14 ) و نیز مناطقی است که مجروحان ، بیماران ، معلولین ، سالخوردگان ، کودکان ، زنان باردار ، مادران ، کودکان نوپا از اثار جنگ در امان مانند. 
حمایت عام: حمایت عام از افراد غیر نظامی در مقابل اثار مخاصمات مشتمل بر چندین قاعده درباره حمایت غیر نظامی است ( از جمله ماده 51 پروتکل شماره یک ). مقصود از حمایت غیر نظامی کلیه امور ، وظایف و کارهای بشر دوستانه ای است که هدفش حمایت از جمعیت غیر نظامی  رد برابر خطرات مخاصمه و کمک به انان به منظور از بین بردن اثار غیر مستقیم  انها و نیز تامین شرایط لازم جهت زیست بعدی انهاست. از جمله : اعلام خطر ، تخلیه ، مبارزه در مقابل اتش ، گند زدائی ، اسکان دادن ، برقراری مجدد و فوری خدمات مفید و لازم دولتی.حمایت عام را می توان تحت دو مبحث بررسی کرد: احترام به فرد انسانی و حمایت خاص از برخی طبقات افراد غیر نظامی 
احترام به فرد انسانی
ماده 27 چهارمین کنوانسیون ژنومبتنی است بر احترام به فرد انسانی و خصیصه غیر قابل انتقال حقوق بنیادی او. با هر فردی باید رد هر زمان با انسانست رفتار شود و مخصوصا در برابر هر گونه عمل قاهرانه یا تهدید امیز ، توهین ها و تجسس در کلیه امور ( تحت نظر قرار گرفتن افراد در جامعه ) حمایت شود.اصول مذکور دارای پیاموهای زیر است :
1)ممنوعیت هر گونه اعمال فشار جسمانی یا روانی به ویژه در جهت کسب اطلاعات (ماده 31)
2)ممنوعیت اذیت و ازار بدنی ، شکنجه دادن ، مثله کردن ، ازمایشهای پژشکی یا علمی که از نظر ضرورتهای درمانی قابل توجیه نیست (ماده 32)
3)ممنوعیت مجازاتهای دسته جمعی ، چپاول یا اقدامات تلافی جویانه علیه افراد و اموال غیر نظامی و گروگان گیری انان (ماده 34)
4)در اختیار داشتن تسهیلات لازم جهت مراجعه اشخاص تحت حمایت به قدرتهای حامی ، کمیته بین المللی صلیب سرخ ، جمعیت ملی صلیب سرخ کشوری که انان  در ان به سر می برند و همچنین به هر تشکیلاتی که بتواند به انان کمک کند(ماده 30) 
حمایت خاص از برخی طبقات افراد غیر نظامی:علی رغم بهبود حمایت عام از افرادغیر نظامی ، برخی طبقات افراد از حمایت خاص و فزاینده ای برخوردارند:
بیگانگان : بیگانگانی که در قلمرو یکی لز طرفین متخاصم به سر می برند ، چه در اغاز و چه در طول مخاصمه حق ترک انجا را دارند، مگر انکه عزیمت انها مخالف مصالح ملی کشور محل اقامت باشد. مثلا دارای اطلاعات محرمانه ای باشند (ماده 35 عهدنامه چهارم ژنو). انان در هنگام عزیمت باید در شرایط مناسب امنیتی ، بهداشتی ،تندرستی و تغذیه باشند (ماده 36 عهدنامه چهارم ) وضعیت بیگانگانی که مایل به عزیمت نیستند و یا نمی توانند از تسهیلات عزیمت بهره مند شوند ، تحت حاکمیت مقررات مربوط به بیگانگان در زماان صلح باقی خواهند ماند. در هر حال تعدادی حقوق اساسی برای انان تضمین شده است : حق دریافت کمکهای فردی یا جمعی ،مراقبتهای پزشکی و بیمارستانی ، انجام فرائض مذهبی ، برخورداری از تضمینات مقرر توسط دولت به نفع برخی از طبقات افراد( ماده 38 عهدنامه چهارم ژنو).
بیگانگان  را می توان به کار مجبور کرد ، البته در همان وضعیت اتباع و در همان شرایط کار . اجبار اتباع دشمن به کارهایی که در رابطه با عملیات نظامی باشد ،مجاز نیست (مواد 39و 40 عهدنامه چهارم )
چنانچه امنیت کشور محل اقامت ضروری تشخیص دهد ، میتواند انان را بازداشت و یا به اقامت در مکان معینی مجبورکند. البته تنها خصیصه تبعه دشمن بودن دلیل معتبری برای توجیه این اقدامات نیست و هر فردی در این وضعیت باید بتواند از تصمیم کشور بازداشت کننده به یک دادگاه یا مجمع اداری صلاحیتدار که به این منظور تشکیل شده شکایت کند (مواد 41 تا 43 عهدنامه چهارم)
پناهندگان
"پناهندگان کسانی هستند که حوادث یا ازار و اذیت ها، انان را در جهت یافتن پناهگاه در یک سرزمین دیگر مجبور به ترک میهنشان کرده است. زمانی که کشور پناهنده با کشور متبوعه پناهنده وارد جنگ می شود ، وی از جمله افراد دشمن محسوب است.اما پناهندگان در واقع اشخاصی هستند که جلای وطن کرده و با کشور متبوع خویش وابستگی ندارند و نمی توانند از یاری قدرت حامی استفاده کنند.انان هنوز پیوند دائمی با کشوری که ایشان را پذیرفته و پناه داده ندارند.ماده 44 عهدنامه (چهارم ) به این امر محدود می شود که در اتخاذ تدابیر کنترول کننده پیش بینی شده ،کشور اسیر کننده با پناهندگان عملا از حمایت هیچ دولتی برخوردار نیستند به مثابه بیگانه دشمن انهم منحصرا بر اساس وابستگی و پیوند حقوقی به یک کشور ،رفتار نخواهد کرد.
مقرره بسیار صریحی کلیه کشورهای عضو عهدنامه را از این که اشخاص تحت حمایت را به یک کشور غیر عضو عهدنامه یا کشوری که به اجرای عهدنامه تمایلی ندارد و ان را اجرا نمی کند انتقال دهد منع می کند. بالاخره و مخصوصا فرد تحت حمایت را در هیچ حالی نمی توان به کشوری که ان فرد بیم اذیت و ازار به دلیل عقاید سیاسی یا مذهبی اش دارد منتقل کرد (ماده 45 عهدنامه چهارم )
فصل دوم_کنوانسیون چهارم ژنو
قبل از پرداختن به کنوانسیون چهارم از انجا که موادر چند در کنوانسیون های چهارگانه ژنو مشترکا تکرار شده اشاره ای مختصر به این مواد داشته ایم.
مقررات این کنوانسون ها " در صورت بروز جنگ رسمی و یا هر گونه مخاصمه مسلحانه که بین دو یا چند دولت متعاهد روی دهد ، به موقع اجرا گذارده خواهد شد." مقررات کنوانسیون های چهارگانه تنها اختصاص به صحنه جنگ ندارد و در مواردی که تمام یا قسمتی از خاک یکی از کشورها ی عضو نیز به اشغال طرف دیگر دراید، خواه این اشغال با مقاومت و یا بدون مقاومت طرف مقابل صورت گرفته باشد، لازم الاجرا است.  
ماده 3 این کنوانسیون که در کنوانسیون های دیگر نیز تکرار شده است و به ماده 3 مشترک معروف است ، چنانکه خواهیم دید به گونه ای کنوانسیون های مزبور را در فضایی حقوق بشری قرار می دهد. در هر چهار کنوانسیون ایده نظارت و معاضدت دول حامی مطرح است.دول حامی بنا به تصریح این کنوانسیون ها مامور حفظ منافع دول متخاصم در اجرای این معاهدات هستند." برای این منظور دول حامی می توانند علاوه بر ماموران سیاسی یا کنسولی خود نمایندگانی از میان اتباع خود یا اتباع دول بی طرف دیگر تعیین نمایند". همچنین دول می توانند در هر موقع بین خود ترتیبی دهند که وظایفی را که به موجب این کنوانسیون به عهده دول حامی است ، به دستگاهی که واجد تضمینات بی طرفی و کارامدی باشد محول سازند". در این زمینه تجربه نشان داده است که کمیته بین المللی صلیب سرخ مورد توجه و اعتماد کشورهای متخاصم بوده است و در بسیاری موارد نقش دولتهای حامی با این سازمان واگذار شده است.
ماده 3مشترک: از نکات برجسته و قابل توجه کنوانسیون های چهارگانه ، ماده 3 مشترک دراین کنوانسیون هاست . ماده سه را باید به عنوان نقطه عطفی در انسان مداری حقوق بشر دوستانه به شمار  اورد.نحوه نگارش این ماده نگارشی حقوق بشری است. بر اساس ماده 3 کشورهای عضو این اسناد متعهد می شوند: "چنانچه که مخاصمات مسلحانه جنبه بین المللی نداشته باشد و در خاک یکی از دول معظمه متعاهد روی دهد ،هر یک از متخاصمین مکلف اند که لا اقل مراتب ذیل را رعایت نمایند : 
1-با کسانی که مستقیما در جنگ شرکت ندارند ، به انضمام افراد مسلحی که اسلحه به زمین گذاشته باشند یا کسانی که به علت بیماری یا زخم یا اسارت یا هر علت دیگرقادر به جنگ نباشند ، باید در همه احوال بدون هیچ گونه تبعیضی که ناشی از نژاد ، رنگ ، عقیده ، اصل و نسب یا ثروت و یا هر علت دیگر مشابه ان باشد ، با اصول انسانی رفتار شود.
اعمال زیر در مورد اشخاص مذکور در هر زمان و در هر مکان ممنوع خواهد بود ؛ 
الف-لطمه به حیات یا تمامیت بدنی ، از جمله قتل به تمام اشکال ان ، زخم دادن ، رفتار بی رحمانه ، شکنجه و ازار؛
ب-اخذ گروگان؛
ج-لطمه به حیثیت اشخاص از جمله تحقیر و تخفیف ؛
د-محکومیت و اعدام بدون حکم دادگاهی که صحیحا تشکیل شده شامل تضمینات قضایی که ملل متمدن ضروری می دانند ، باشد.
2-زخمیان و بیماران باید جمع اوری و پرستاری شوند.یک دستگاه نوع پرور و بی طرف مانند کمیته بین المللی صلیب سرخ می تواند خدمات خود را به متخاصمین عرضه دارد. گذشته از مراتب فوق متخاصمین سعی خواهند کرد، تمام یا قسمتی از سایر مقررات این کنوانسیون را نیز از طریق موافقتنامه های مخصوص به موقع اجرا گذارند".
اصل عدم تبعیض که یکی از اصول نظری و پایه ای حقوق بین المللی است در ماده سه مشترک این چهار کنوانسیون مادر حقوق بشر دوستانه بین المللی قرار گرفته است . به ویژه که این ماده اصل عدم تبعیض را در بهره مندی افراد مزبور از رفتاری انسانی مورد تایید قرار داده است. 
در راستای اجرای مفاد این اسناد باید بین کشور متخاصم عضو و مسئله عدم الحاق (یعنی عدم وجود تعهد قراردادی ) یکی از متخاصمین به این کنوانسیون ها را از هم تفکیک کرد.در مورد کشورهایی که اصولا در مرحله قبول تعهد و بالطبع اجرا به این کنوانسیون ها ملحق نشدند، بر اساس هنجارهای عرفی حقوق بشر بین الملل ، کشورها متعهد به رعایت و تضمین حقوق بنیادین افراد هستند و عدم الحاق کشورهای متبوع نمی تواند بهانه ای برای نقض حقوق بنیادین مذکور در کنوانسیون های چهارگانه توسط کشورها باشد.
در مورد کشورهایی که به این کنوانسیون ها ملحق شده اند ولی مفاد ان را نقض میکنند، بی تردید نقض مفاد این کنوانسیون ها توسط کشور متخاصم به هیچ عنوان نمی تواند مستمسکی برای کشور متخاصم دیگر قرار بگیرد تا تعهدات خود را در مقابل کنوانسیون خاتمه یافته تلقی نموده و یا ان را معلق نماید.
این به دلیل ماهیت خاص این معاهدات یعنی حمایتی بودن و نامبادلاتی بودن انها می باشد.چنانچه که در جای دیگر نیز به این مسئله اشاره شد، کنوانسیون 1969 وین راجع به حقوق معاهدات بر مسئله اختتام و تعلیق معاهدات ، حقوق بشر دوستانه را از اصول حاکم بر این موضوع مستثنا نموده است (ماده60). 
کنوانسیون چهارم ژنو راجع به حمایت از افراد غیر نظامی (کشوری) در زمان جنگ  ؛
این کنوانسیون نیز نسبت به کنوانسیون اول و دوم و سوم مفصل تر بوده و شامل 159 ماده می باشد.
عناوین مورد بحث این کنوانسیون عبارتند از:
مقدمه ، مقررات عمومی ،حمایت کلی از جمعیت ها علیه نتایج جنگی خاص،وضعیت و رفتار با اشخاص حمایت شده ،بیگانگان در قلمرو یک طرف مخاصمه ،قلمرو های اشغال شده ،مقررات برای حمایت از پناهندگان شامل مکان نگهداری ، غذا و لباس و بهداشت ، مذهب و فعالیت های فیزیکی و ذهنی ،اموال شخصی و منابع مالی ،اداره ی انتظامات ، ارتباط با خارج ،ضمانت اجراهای انتظامی و کیفری،انتقال پناهندگان ،فوت ، ازادی و بازگشتن به میهن و وسایل اسایش و رفاهی در کشور بی طرف ،توقیف باید به محض اتمام مخاصمه پایان پذیرد، دفتر اطلاعات و اژانس مرکزی  ، اجرای کنوانسیون و مقررات نهایی.
اشخاصی که در هر موقع و به هر شکل در هنگام جنگ یا اشغال به دست دولت داخل در جنگ یا دولت اشغال کننده غیر از دولت متبوع خود می افتند تحت حمایت این کنوانسیون قرار دارند(ماده4). البته افرادی که دلایل جدی بر مضر بودن انها نسبت به امنیت ان کشور وجود دارد نمی توانند از حقوق و امتیازات این کنوانسیون بهره مند شوند(ماده5).مقررات حمایتی این کنوانسیون مجموع اهالی کشورهای در حال جنگ را بدون تبعیض از حیث نژاد ،مذهب و عقیده سیاسی ، در جهت تخفیف مشکلات و مصائب ناشی از جنگ شامل می شود(ماده13). زخمیان ،بیماران ، معلولان و زنان باردار (ماده 16)و نیز بیمارستانها و زایشگاه ها مورد توجه و حمایت ویزه قرار دارند(ماده 17 تا 20).
دول متخاصم باید توجه ویژه به در جهت حمایت از کودکان کمتر از 15 سال که به خاطر جنگ یتیمشده اند داشته باشد(ماده 24)به هرروی تمام اشخاص مورد حمایت باید از احترام نسبت به شخص خود و خانواده و احترام به اعتقادات واعمال مذهبی و عادات و رسوم برخوردار باشد(ماده 27). تنبیه شخص مورد حمایت برای خلافی که شخصا مرتکب شده و همچنین تنبیه جمعی ممنوع است(ماده33).
ایراد فشار جسمی و روحی برای کسب اطلاعات(ماده31) و اجبار افراد به کار جز به میزان معمول درباره اتباع دولت متخاصم محل اقامت ممنوع است(ماده 40).
کمیسیون همچنین به تفصیل به مساله بازداشت و محاکمه افراد کشور در زمان اشغال پرداخته و مقررات حمایتی در زمینه رفتار با بازداشتیان و اماکن بازداشت ، غذا و پوشاک بازداشتیان و مسائل بهداشتی و طبی انان و مذهب و فعالیتهای فکری و جسمانی و اموال شخصی و منابع مالی ،روابط انان با خارج ، مجازاتهای جزایی و انتظامی و انتقال و فوت بازداشتیان مقرر داشته است.
نتیجه گیری 
از انجا که جنگ در دنیای معاصر جنگ تمام عیار است و حتی یک نبرد چریکی و یا مخاصمه داخلی را نیز شامل میشود ،بنابراین حمایت از افراد غیر نظامی امری بسیار ضروری و در عین حال مشکل است ،زیرا قربانیان جنگی در روزگار ما بیشتر غیر نظامیان هستند تا اعضای نیروهای مبارز.
امار و ارقام این امر را به خوبی نشان می دهد : در زمره کل قربانیان جنگی در طی جنگ جهانی اول ، افرادغیر نظامی  5% ، در جنگ جهانی دوم 50% ، در جنگ کره 60% و بالاخره در جنگ ویتنام 70% بوده اند. این افزایش روز افزون در واقع ناشی از اتلاط و ائتلاف میان افراد غیر نظامی ومبارزان است . در نتیجه تعریف " غیر نظامی" و حمایت از او مشکل می شود. 
می توان گفت در کنار کسانی که در جنگ حضور ندارند و غیر نظامی تلقی می شوند، زخمیان و کشتی شکستگان و بیماران و کارکنان بهداری و مذهبی در حکم غیر نظامی بوده و مورد احترام و حمایت کنوانسیون حاضر می باشند.
عهدنامه سوم ژنو هر چند تضمیناتی به افراد غیر نظامی اعطا می کند ،اما محدودیت های دو گانه ای بر ان وارد می سازد: 
1)مقررات عهد نامه جهت حمایت از افراد غیر نظامی در مقابل سلاحهای هوایی یا سلاحهای انهدام فراگیر که خصیصه ویژه ی انها غیر متمایز بودن انهاست و بدون تفاوت غیر نظامیان و نظامیان را در مناطق شهری که تمرکز جمعیت در انها زیاد است ، مورد اصابت و صدمه قرار می دهد و قربانیان اصلی انها فراد غیر نظامی هستند ، نا کافی است و مشکل اجرایی به همراه دارد.
2)طبق ماده 4" افرادی تحت حمایت  این عهدنامه قرار می گیرند که در هر زمان و در هر صورت در وضعیت مخاصمه بوده و در دست کشور طرف مخاصمه گرفتار باشند و یا نیروهای اشغالگر اتباع ان کشورها نباشند".
بنابر این اصولا حمایت از افراد غیر نظامی در برابر اراده بی قید و شرط دشمنی که انان را در اختیار گرفته ، اعمال می شود . به جز موارد استثنایی حمایت مقرر در عنوان دوم اتباع کشورهای متعاهد را در برابر سوء استفاده های ممکنه از جانب کشور متبوعشان در بر نمی گیرد. با این حال ،مقررات عهد نامه سوم ژنو با عنوان چهارم ( مواد 48 تا 79 ) پروتکل شماره یک تکمیل شده گام موثری در جهت رفع محدودیتهای مذکور برداشته است.
 کنوانسیون ژنو حتی اگر در حمایت از غیر نظامیان منبعی جامع و مانع نباشد، اما این امر بدیهی است که تعهد واجرای این کنوانسیون همین گونه که هست ،توسط دول متخاصم و نیروهای حامی خود مهمترین عامل در راستای ارتقای حقوق غیر نظامیان در مخاصمات مسلحانه خواهد بود تا جایی که اگر بگوییم کنوانسیون های ژنو ایجاد کننده رشته ای در علم حقوق به نام "حمایت از غیر نظامیان "  بوده است ، سخن به بیراهه نبرده ایم. 
حمایت از غیر نظامیان در وهله اول به نظر می رسد که در دوره " حین جنگ  "در طبقه بندی دوره های روابط دول از حیث مخاصمات مسلحانه قرار دارد اما نمی توان  پیش بینی مقررات پیش گیرانه در حمایت از غیرنظامیان در دوره " قبل از جنگ " را نادیده گرفت.

















منابع 
کتب فارسی
1- روسو،شارل ، حقوق مخاصمات مسلحانه ،ترجمه سید علی هنجنی ، دفتر خدمات حقوقی بین المللی ،1369
2- سید فاطمی ،سید محمد قاری ،حقوق بشر در جهان معاصر ،دفتر دوم ،جستارهایی تحلیلی از حق ها و ازادی ها ، دانشیار دانشکده حقوق دانشگاه شهید بهشتی ، موسسه مطالعات و پژوهشهای حقوقی شهر دانش ،چاپ اول ،1388


کتب لاتین
1-Forrest Martin,Francisco and others,International human Rights and humanitarian law,published under the auspices of Rights International,Cambridge,2006

اسناد

1-کنوانسیون های چهارگانه ژنو

سایر

1-عباسی سرمدی ،مهدی، جزوه سر کلاسی درس مخاصمات مسلحانه ،نیمسال اول تحصیلی 1389-90

منابع اینترنتی 
1- www.icrc.org 
2-http://en.wikipedia.org 
3-www.answers.com 
4-www.biritannica.com 
5- http://humanrightshouse.org 
6-www.tebyan.net 
7-www.shakuri.blogfa.com 
8-www.iranpanel.com 
9-http://Wikipedia.org 
10-http://rescue122.blogsky.com 
ضمائم
1-کنوانسیون های چهارگانه ژنو

نام:
ایمیل:
* نظر:
* کد امنیتی:
Chaptcha
حروفي را كه در تصوير مي‌بينيد عينا در فيلد مقابلش وارد كنيد